Ceza Hukuku
İfadeye Çağrıldım: Haklarım Nelerdir?
Kolluk ya da savcılıktan ifade çağrısı aldığınızda sıfatınızı öğrenmek, susma ve avukat hakkı, ifade tutanağı, tanıklıktan çekinme ve ifade sonrası süreç.
Kolluktan ya da savcılıktan gelen bir ifade çağrısı çoğu kişide tedirginlik yaratır. Oysa hangi sıfatla çağrıldığınızı öğrenmek ve haklarınızı bilmek, sürecin sağlıklı ilerlemesi için en önemli adımdır. Bu yazıda ifade çağrısı aldığınızda bilmeniz gerekenleri özetliyoruz.
Kısaca
- Önce şüpheli, tanık ya da müşteki sıfatlarından hangisiyle çağrıldığınızı öğrenin.
- Şüpheli olarak susma ve avukattan yararlanma hakkınız vardır.
- İfade tutanağını imzalamadan önce dikkatle okuyun; yanlışları düzelttirin.
- Kendini polis ya da savcı olarak tanıtıp para veya hesap bilgisi isteyenlere itibar etmeyin.
Çağrı nasıl gelir, nasıl doğrulanır?
İfade çağrısı tebligatla, telefonla ya da elektronik yollarla gelebilir. Çağrının gerçek olduğundan emin olmak için ilgili karakolu, jandarma birimini ya da savcılığı resmî numaralarından arayarak dosya numarasını teyit edebilirsiniz. Resmî makamlar telefonla para, kart ya da şifre bilgisi istemez; bu tür talepler dolandırıcılık girişimidir.
Hangi sıfatla çağrıldınız?
- Şüpheli: Hakkında suç şüphesi bulunan kişidir; susma ve müdafiden yararlanma hakları vardır.
- Tanık: Olaya ilişkin bildiklerini anlatmak için çağrılan kişidir; gerçeği söyleme yükümlülüğü vardır.
- Müşteki veya mağdur: Suçtan zarar gören ya da şikâyette bulunan kişidir.
Şüphelinin hakları
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 147. maddesine göre şüpheliye ifadesi alınmadan önce şu haklar hatırlatılır:
- Hakkındaki suçlamanın anlatılması,
- Müdafi seçme hakkı; seçecek durumda değilse ve isterse baro tarafından müdafi atanması,
- Yakalanmışsa yakınlarından birine haber verilmesini isteme,
- Suçlamaya ilişkin açıklamada bulunmama (susma) hakkı,
- Şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteme ve lehine olan hususları ileri sürme.
On sekiz yaşından küçükler, kendini savunamayacak derecede malul olanlar ile alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda istem aranmaksızın müdafi atanır (CMK m. 150).
Yasak ifade alma yöntemleri
Kötü davranma, işkence, zorla ilaç verme, yorma, aldatma, cebir ve tehdit gibi yöntemlerle alınan ifadeler, rıza olsa bile delil olarak kullanılamaz (CMK m. 148). Kolluk tarafından müdafi bulunmadan alınan ifade, hâkim veya mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
Tanık olarak çağrıldıysanız
Tanık, çağrıya uymak ve gerçeği söylemekle yükümlüdür. Bununla birlikte şüphelinin eşi, belirli derecedeki akrabaları ve nişanlısı tanıklıktan çekinebilir. Ayrıca herkes, kendisini ya da yakınlarını ceza soruşturmasına uğratabilecek nitelikteki sorulara cevap vermekten kaçınabilir (CMK m. 45 ve 48).
İfade sırasında ve sonrasında
İfade tutanağını imzalamadan önce dikkatle okuyun. Söylediklerinizden farklı yazılan, eksik bırakılan ya da anlamını değiştiren ifadeleri düzelttirin; anlamadığınız bir metni imzalamayın. İfadeden sonra savcılık; kovuşturmaya yer olmadığına karar verebilir, uzlaştırma sürecini başlatabilir ya da iddianame düzenleyebilir. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı müşteki, tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir.
Çağrıya gitmezseniz ne olur?
Usulüne uygun çağrıya rağmen gelmeyen şüpheli ve tanık hakkında zorla getirme kararı verilebilir. Hastalık, yurt dışında bulunma gibi geçerli bir mazeretiniz varsa bunu belgeyle birlikte ilgili birime bildirmeniz gerekir. Başka bir şehirdeyseniz, bulunduğunuz yerdeki savcılık ya da kolluk aracılığıyla talimat yoluyla ifade verebilirsiniz.
Soruşturma ve kovuşturma süreçleri hakkında daha fazla bilgi için Ceza Hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
İfadeye giderken yanımda neler bulunmalı?
Kimlik belgeniz, çağrı belgesi ya da mesajı ve olayla ilgili elinizdeki belgeler, yazışmalar ve ekran görüntüleri. Avukatınızla birlikte gidecekseniz bu belgeleri önceden birlikte gözden geçirmeniz yararlı olur.
Susma hakkımı kullanırsam aleyhime olur mu?
Hayır. Susma hakkının kullanılması aleyhe yorumlanamaz. Bununla birlikte bazı durumlarda açıklama yapmak ve lehe delilleri sunmak yararlı olabilir; bu kararı avukatınızla birlikte vermeniz önerilir.
Başka bir şehirde yaşıyorum, ifadem bulunduğum yerden alınabilir mi?
Evet. İfadeniz, bulunduğunuz yerdeki savcılık ya da kolluk aracılığıyla talimat yoluyla alınabilir. Bunun için dosyanın bulunduğu birimle iletişime geçmeniz gerekir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayım tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın koşulları farklıdır; somut durumunuz için bir avukattan görüş almanız önerilir.
